Outdoorsy

Lý thuyết “đa thông minh”

Lý thuyết “đa thông minh” - Theory of Multiple Intelligences (MI) – được Giáo sư Tâm lý học Howard Gardner của đại học Harvard giới thiệu lần đầu trong quyển “Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences” xuất bản vào năm 1983.

Howard phản bác quan niệm truyền thống về khái niệm thông minh, vốn được đồng nhất và đánh giá dựa theo các bài trắc nghiệm IQ. Ông cho rằng khái niệm này chưa phản ánh đầy đủ khả năng tri thức đa dạng của con người.

Theo ông, ở trường, một học sinh giải quyết dễ dàng một bài toán phức tạp chưa chắc đã thông minh hơn đứa trẻ khác loay hoay làm mãi không xong bài toán đó.

Cậu học sinh thứ hai rất có thể sẽ giỏi hơn đối với các “dạng” thông minh khác.

Lý thuyết “đa thông minh” cho rằng, mỗi cá nhân hầu như đều đạt đến một mức độ nào đó ở từng “phạm trù thông minh” khác nhau. Mức độ này thấp hay cao sẽ thể hiện hạn chế hay ưu điểm của cá nhân trong lĩnh vực này. Đặc biệt, mức độ này không phải là “hằng số” trong suốt cuộc đời của mỗi người mà có thể sẽ thay đổi (tăng hay giảm) tùy vào sự trau dồi của mỗi cá nhân.

Vì vậy câu hỏi “Bạn thông minh đến mức nào?” sẽ không phù hợp. Câu hỏi đúng nên là “Bạn có trí thông minh nổi bật trong lĩnh vực nào?”

Bạn có trí thông minh dạng nào?

Theo Gardner, mỗi con người là tổng thể của 7 dạng trí thông minh khác nhau:

1. Thông minh Từ vựng - Ngôn ngữ (Verbal – Linguistic): là khả năng lĩnh hội tinh tế về ngôn ngữ và câu chữ. Các nhà văn, nhà thơ, các diễn giả là những người nổi trội về khả năng này.

2. Thông minh Suy luận – Toán học (Logical – Mathematical): mô tả khả năng toán học, khả năng thực hiện các nghiên cứu khoa học và giải quyết các vấn đề liên quan đến suy luận. Các nhà khoa học và nhà toán học có khả năng nổi trội trong lĩnh vực này.

3. Thông minh Âm nhạc (Musical): là khả năng cảm nhận và sáng tác âm nhạc. Các nhạc sĩ và nhà soạn nhạc có trí thông minh thiên về lĩnh vực này.

4. Thông minh Thị giác – Không gian (Visual – Spatial): là khả năng cảm nhận không gian và thế giới hình ảnh. Nếu bạn có khả năng này, bạn hãy nghĩ đến việc trở thành họa sĩ, kiến trúc sư, nhà thiết kế…

5. Thông minh Cơ thể (Bodily – Kinesthetic): là khả năng vận dụng cơ thể một cách khéo léo như các cầu thủ bóng rổ, các vũ công, các vận động viên thể dục thể hình.

6. Thông minh Tương tác – Giao tiếp (Interpersonal): là khả năng hiểu được mong muốn, tâm tư của người khác. Các nhà chính trị, nhà lãnh đạo, giáo viên và các chuyên gia trị liệu có khả năng nổi trội hơn người khác về trí thông minh này.

7. Thông minh Nội tâm (Intrapersonal): là khả năng hiểu được cảm xúc và tình cảm của người khác. Các triết gia là những người có khả năng nổi bật này.

Bạn thấy đó, mỗi cá nhân chúng ta là tổng thể của 7 dạng trí thông minh khác nhau. Ca sĩ lừng danh Elton John nổi trội về trí thông minh Âm nhạc. Kiến trúc sư Daniel Libeskind, người phụ trách xây dựng lại Trung Tâm Thương Mại Thế Giới, lại là người có trí thông minh Thị giác – Không gian, trong khi tiểu thuyết gia Stephen King lại nổi trội về trí thông minh Từ vựng – Ngôn ngữ. Vậy bạn xác định mình có trí thông minh dạng nào?

Biết được bản thân ta có trí thông minh nổi trội trong lĩnh vực nào để làm công việc phù hợp sẽ giúp bạn tiến nhanh trên con đường sự nghiệp. Ví dụ nếu bạn biết mình thiên về trí thông minh Tương Tác-Giao Tiếp (Interpersonal skills), bạn có thể xây dựng sự nghiệp thành nhà lãnh đạo. Điều này còn có nghĩa là bạn có thể tránh làm công việc mà bạn không có khả năng vượt trội hay năng khiếu bị giới hạn. Ví dụ, nếu bạn không có khả năng âm nhạc (thuộc phạm trù trí thông minh Âm nhạc), nhưng vẫn yêu thích hát ca cháy bỏng, thì có cách này cho bạn đây: hãy hát Karaoke cho thỏa thích nhưng đừng ôm mộng trở thành ca sĩ nổi tiếng nhé.

Bạn có thể trắc nghiệm xem mình hợp với ngành nghề nào nhất qua các website sau đây:
- http://www.assessment.com
- http://www.careerpath.com
- http://www.similarminds.com/career.html
- http://www.choicedegree.com
- http://www.jobfutures.ca/pls/jf-ea/dpt.page_one

Khả năng dùng lửa, cảm giác xấu hổ, tư thế đứng thẳng là ba trong số những yếu tố quan trọng nhất khiến con người khác biệt muôn loài, Livescience khẳng định.

1. Sống lâu sau khi không còn khả năng sinh con

Phần lớn động vật sinh con cho tới khi chết hoặc chết rất nhanh sau khi mất khả năng sinh nở. Nhưng ở loài người, phụ nữ có thể sống rất lâu sau khi ngừng sinh con. Theo giới khoa học, rất có thể những mối quan hệ xã hội của loài người giúp chúng ta chiến thắng quy luật của tạo hóa.

2. Tuổi thơ dài

Loài người được cha mẹ chăm sóc lâu hơn nhiều so với những loài động vật linh trưởng khác. Nhưng theo quy luật tiến hóa ở động vật, con non phải tự lập càng sớm càng tốt để cha mẹ chúng có thể sinh ra nhiều lứa sau. Quy luật này buộc con non phải lớn rất nhanh nên “tuổi thơ” của chúng khá ngắn ngủi. Nhiều nhà khoa học giải thích rằng bộ não của chúng ta quá lớn so với cơ thể nên nó cần nhiều thời gian hơn để phát triển và tiếp thu kiến thức.

3. Xấu hổ

Con người là loài duy nhất biết xấu hổ. Charles Darwin – cha đẻ của thuyết tiến hóa – từng gọi đó là “hành vi đặc thù nhất của con người so với những loài động vật khác”. Tuy nhiên giới khoa học vẫn tranh cãi về nguyên nhân khiến con người xấu hổ. Giả thuyết được chấp nhận rộng rãi nhất là: Xấu hổ giúp con người duy trì tính trung thực và tính trung thực tạo nên sự gắn kết giữa các cá nhân trong cộng đồng.

4. Dùng lửa

Khả năng điều khiển lửa của loài người giúp tổ tiên của chúng ta nhìn thấy môi trường xung quanh trong bóng đêm và xua đuổi thú dữ. Sức nóng của lửa giúp người nguyên thủy sưởi ấm trong thời tiết băng giá và cho phép họ sống ở những khu vực lạnh lẽo. Lửa giúp chúng ta nấu, nướng thức ăn. Nhờ đó mà thức ăn trở nên dễ nhai và tiêu hóa hơn. Các nhà khoa học cho rằng thói quen nhai thức ăn chín khiến kích thước răng và dạ dày của con người giảm dần theo thời gian.

5. Mặc quần áo

Con người có thể được gọi là “động vật linh trưởng trần”, song ngày nay phần lớn chúng ta mặc quần áo. Đó là những thứ khiến con người trở nên đặc biệt nhất trong thế giới động vật. Thậm chí quá trình phát triển của trang phục còn tác động tới sự tiến hóa của nhiều loài khác. Chẳng hạn, quần áo của chúng ta cung cấp môi trường sống cho chấy, rận. Nhưng nhiều loài vật cũng đã hoặc sắp tuyệt chủng vì loài người cần da, lông của chúng để sản xuất quần áo.

Ảnh minh họa của craveonline.com.

6. Tiếng nói

Thanh quản của con người nằm thấp hơn trong cổ họng so với tinh tinh. Đó là một trong nhiều yếu tố giúp con người có khả năng phát ra tiếng nói. Trên thực tế thanh quản của chúng ta mới hạ thấp cách đây khoảng 350.000 năm. Xương móng (nằm dưới lưỡi) của người cũng được hạ thấp theo thời gian. Chiếc xương có hình móng ngựa này đặc biệt ở chỗ nó không gắn với bất kỳ xương nào trong cơ thể. Điều đó cho phép chúng ta phát âm rõ ràng khi nói.

7. Bàn tay

Trái ngược với suy nghĩ của nhiều người, con người không phải là loài động vật duy nhất có ngón tay cái nằm ở phía đối diện với những ngón khác. Trên thực tế phần lớn động vật linh trưởng có ngón tay cái như vậy. Đa số động vật linh trưởng cỡ lớn có ngón chân cái nằm ở phía đối diện so với các ngón kia, nhưng ngón chân cái của người lại nằm cùng phía. Người là động vật linh trưởng duy nhất có khả năng đưa ngón cái tới khắp nơi trên bàn tay và chạm đầu ngón tay út, áp út vào phần cuối của ngón tay cái. Sự linh hoạt cao độ của bàn tay giúp chúng ta nắm chặt mọi vật và thực hiện những thao tác khéo léo với chúng.

8. Ít lông

Trên thực tế loài người có diện mạo “trần trụi” hơn nhiều so với các loài động vật linh trưởng vì chúng ta có ít lông trên cơ thể hơn. Tuy nhiên, số lượng nang lông trên mỗi cm vuông da người cũng bằng (thậm chí nhiều hơn) so với động vật linh trưởng khác. Nguyên nhân khiến con người có vẻ “trần trụi” hơn là lông của chúng ta mảnh hơn, ngắn hơn và nhẹ hơn so với khỉ, vượn hay tinh tinh.

9. Đứng thẳng

Nhân loại đặc biệt hơn so với những động vật linh trưởng khác ở chỗ chúng ta đứng thẳng trong phần lớn thời gian tồn tại (trừ lúc ngủ). Tư thế đó giúp đôi tay của người thoát khỏi nhiệm vụ di chuyển để cầm nắm công cụ lao động. Thật không may, xương chậu của chúng ta phải thu nhỏ để thích nghi với tư thế đứng thẳng. Thay đổi ấy, cùng với bộ não khá lớn của bào thai người, khiến cho việc sinh đẻ của người trở nên nguy hiểm hơn so với toàn bộ phần còn lại của thế giới động vật. Đó chính là cái giá mà chúng ta phải chấp nhận để được đứng thẳng. Cách đây một thế kỷ thì sinh con là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ. Tư thế đứng thẳng cũng khiến con người dễ bị đau và căng cơ ở vùng thắt lưng.

10. Bộ não khác thường

Chẳng ai phủ nhận thứ khiến chúng ta khác biệt so với phần còn lại của thế giới động vật là bộ não. Con người không phải là loài có bộ não lớn nhất thế giới. Nếu xét về kích thước bộ óc, chúng ta thua xa voi, cá nhà táng và nhiều loài khác. Não của hàng trăm loài chim chiếm tới 8% khối lượng cơ thể, trong khi não người chỉ chiếm 2,5%. Mặc dù vậy, não người (chỉ nặng khoảng 1,4 kg khi phát triển đầy đủ) lại giúp chúng ta tư duy, suy luận và tiếp thu kiến thức - những khả năng không xuất hiện ở bất kỳ loài động vật nào khác.